Normy dotyczące metali sprzyjają wzajemnemu zrozumieniu i komunikacji między producentami a użytkownikami metali, w tym przetwórcami, wytwórcami i podmiotami zajmującymi się dystrybucją, a tym samym ułatwiają handel w całej branży metalowej. W niniejszym artykule wyjaśniono, czym są normy dotyczące metali, jakie informacje zawierają, kto je opracowuje oraz jaki mają związek z nazwami handlowymi często stosowanymi na rynku.
Normy to udokumentowane, dobrowolne porozumienia, które określają istotne kryteria dotyczące produktów, usług i procesów. W kontekście metali pomagają one zapewnić, że produkty i usługi są odpowiednie do zamierzonego przeznaczenia oraz że pozostają porównywalne i kompatybilne w całej branży.
Jakie informacje zawierają normy dotyczące metali?
Normy dotyczące metali zazwyczaj zawierają w jednym dokumencie kilka rodzajów informacji. Obejmują one system oznaczeń stosowany w odniesieniu do materiałów metalowych i stopów; odpowiednie wymiary nominalne, tolerancje wymiarowe i tolerancje kształtu, zazwyczaj poprzez odniesienia do odpowiednich norm wymiarowych; a także zakres kontroli i badań. Ten ostatni obejmuje pobieranie próbek, przygotowanie wypróbek oraz stosowane metody kontroli i badań służące do weryfikacji określonych właściwości, najczęściej poprzez odniesienia do odpowiednich norm badawczych. Normy określają również sposób znakowania produktów.
Rysunek 1: Typowe informacje zawarte w wzorcu metalowym
Normy dotyczące metali są opracowywane przez organizacje normalizacyjne (SDO). W przypadku materiałów metalowych szczególnie powszechnie stosowanych jest kilka systemów.
Europejska norma EN (Euronorm) stanowi zharmonizowany system stosowany we wszystkich krajach europejskich. Chociaż od prawie dwóch dekad jest ona powszechnie akceptowana i skutecznie stosowana w całej Europie, w wielu dokumentach nadal pojawiają się „przestarzałe” normy krajowe, takie jak niemiecka norma DIN, brytyjska BS, francuska AFNOR i włoska UNI.
System AISI, którego nazwa pochodzi od American Iron and Steel Institute (Amerykańskiego Instytutu Żelaza i Stali), był tradycyjnie stosowany w Stanach Zjednoczonych i za granicą. Chociaż obecnie jest on przestarzały i nie jest już aktualizowany, a zastępują go normy ASTM, SAE i inne, w praktyce nadal cieszy się powszechnym stosowaniem.
Japońskie normy JIS są powszechnie stosowane w Azji i regionie Pacyfiku. Specyfikacje JIS często służyły również jako podstawa dla innych systemów krajowych, w tym norm koreańskich, chińskich i tajwańskich.
Oprócz oficjalnych norm dotyczących metali wielu producentów i dostawców stosuje własne, zastrzeżone nazwy handlowe do oznaczania materiałów. Na przestrzeni lat i dziesięcioleci niektóre z tych oznaczeń stały się powszechnie stosowane w środowisku przemysłowym i często określa się je mianem nazw „powszechnych” lub „handlowych”, co niekoniecznie wskazuje na pierwotnego dostawcę.
W większości przypadków nazwy potoczne nie są ujednolicone, a właściwości materiałów, które opisują, mogą się znacznie różnić. Z tego powodu należy w miarę możliwości unikać ich stosowania w oficjalnych dokumentach technicznych.
W niniejszym artykule omówiono ramy regulacyjne dotyczące materiałów metalowych. Pozostałe przewodniki z serii „Metale” poruszają powiązane tematy, które będą Państwu potrzebne jako uzupełnienie niniejszego artykułu. Artykuł „Skład metali” szczegółowo opisuje skład chemiczny materiałów, a artykuł „Właściwości metali” omawia ich zachowanie mechaniczne i fizyczne. Artykuł „Klasy metali” wyjaśnia, w jaki sposób materiały są klasyfikowane w grupy, natomiast artykuł „Specyfikacje metali” opisuje poszczególne dokumenty, które w praktyce stosują te normy. Artykuł „Odpowiedniki metali i odniesienia” wyjaśnia, w jaki sposób materiał zdefiniowany w jednej normie jest dopasowywany do jego odpowiednika w innej. Artykuły te razem tworzą kompletne kompendium wiedzy na temat definiowania, klasyfikowania, specyfikowania i porównywania metali.
Normy dotyczące metali sprzyjają jasnej komunikacji między producentami a użytkownikami metali, w tym przetwórcami, wytwórcami i podmiotami zajmującymi się handlem. Dzięki ustaleniu uzgodnionych kryteriów gwarantują one, że produkty są odpowiednie do przeznaczenia oraz pozostają porównywalne i kompatybilne, co z kolei ułatwia handel.
Typowa norma dotycząca metali obejmuje system oznaczania materiałów i stopów, wymiary nominalne i tolerancje, zakres kontroli i badań (w tym pobieranie próbek, przygotowanie próbek do badań oraz metody badawcze) oraz oznakowanie wyrobów.
Normy dotyczące metali są opracowywane przez organizacje normalizacyjne (SDO). Do powszechnie stosowanych systemów należą: europejski EN (Euronorm), amerykański AISI oraz japoński JIS, a także starsze systemy krajowe, takie jak DIN, BS, AFNOR i UNI.
Chociaż system AISI jest obecnie przestarzały i nie jest już aktualizowany, a zastępują go normy ASTM, SAE i inne, nadal jest szeroko rozpowszechniony i często pojawia się w dokumentach.
Nie. Nazwy handlowe lub „potoczne” to zastrzeżone oznaczenia handlowe, które z biegiem czasu stały się powszechnie używane. Zazwyczaj nie są one ujednolicone, a właściwości materiałów mogą się znacznie różnić, dlatego w miarę możliwości należy unikać ich stosowania w oficjalnych dokumentach technicznych.