Normy dotyczące miedzi określają właściwości miedzi i stopów miedzi oraz określają, w jaki sposób należy opisywać rodzaj, postać i stan stopu. Co równie ważne, zapewniają one wspólny język, którym posługują się producenci, handlowcy i użytkownicy stopów miedzi. W miarę jak przemysł metalowy i wytwórczy stają się coraz bardziej globalne, możliwość porównywania i odwoływania się do różnych norm dotyczących miedzi stała się cenniejsza niż kiedykolwiek. W niniejszym artykule wyjaśniono, jak zbudowane są główne systemy norm i jak się one ze sobą wiążą.
W Europie normy dotyczące miedzi są ujednolicone dzięki systemowi opracowanemu przez Comité Européen de Normalisation (CEN). System ten wykorzystuje sześcioznakowe oznaczenie alfanumeryczne. Pierwsza litera, „C”, oznacza stop miedzi. Druga litera określa postać produktu w następujący sposób: B – wlewki przeznaczone do przetopienia na wyroby odlewane, C – wyroby odlewane, F – materiały wypełniające stosowane do lutowania twardego i spawania, M – stopy macierzyste, R – rafinowana miedź surowa, S – złom, W – wyroby kute oraz X – materiały niestandardowe. Następnie trzy cyfry identyfikują materiał, a ostatnia litera określa klasyfikację poszczególnych grup materiałów miedzianych, rozszerzając jednocześnie możliwości systemu oznaczania.
W Ameryce Północnej normy dotyczące miedzi są ujednolicone w ramach Zunifikowanego Systemu Numeracji (UNS), którym wspólnie zarządzają Amerykańskie Stowarzyszenie Badań i Materiałów (ASTM) oraz Stowarzyszenie Inżynierów Motoryzacyjnych (SAE). W ramach systemu UNS miedź i stopy miedzi są oznaczane pięciocyfrowymi numerami poprzedzonymi literą „C”. Te pięciocyfrowe kody opierają się na starszym, trzycyfrowym systemie opracowanym przez amerykański przemysł miedziowy i mosiężny, który zastępują.
Poprzedni system był zarządzany przez Stowarzyszenie Rozwoju Przemysłu Miedzi (CDA), a stopy miedzi nadal są identyfikowane za pomocą „numerów CDA” w wielu dokumentach i rysunkach technicznych. Oznaczenia UNS są po prostu dwucyfrowymi rozszerzeniami numerów CDA, stworzonymi w celu uwzględnienia nowych składów. Na przykład mosiądz łatwo skrawalny, znany niegdyś jako stop CDA nr 360, otrzymał oznaczenie UNS C36000. Oznaczenia UNS zostały od tego czasu włączone do najważniejszych norm dotyczących miedzi, w tym norm ASTM, ASME i SAE.
W ramach systemu UNS numery od C10000 do C79999 oznaczają stopy kuwane, natomiast oznaczenia stopów odlewanych obejmują zakres od C80000 do C99999. W ramach tych dwóch kategorii składy są pogrupowane w odrębne rodziny, w tym sześć głównych grup: miedzi, miedzi wysokostopowych, mosiądzy, brązów, stopów miedzi i niklu oraz srebra niklowego. Stopy, które nie należą do żadnej z tych sześciu grup, klasyfikuje się albo jako „inne stopy miedzi i cynku” wśród stopów kowanych, albo jako „stopy specjalne” wśród stopów odlewanych.
Japońskie normy JIS dotyczące miedzi opierają się przede wszystkim na normach ISO. Specyfikacja JIS zaczyna się od przedrostka „JIS”, po którym następuje litera „C” oznaczająca miedź obrabianą i stopy miedzi, a następnie czterocyfrowy numer wskazujący dodane pierwiastki stopowe.
Na przykład norma JIS C1020 określa stop zawierający 99,9% miedzi, norma JIS C2720 dotyczy stopu miedzi i cynku (mosiądz), a norma JIS C5191 dotyczy stopu miedzi, cyny i fosforu (brąz fosforowy), JIS C3601 to stop miedzi, cynku i ołowiu (mosiądz ołowiany), JIS C6801 to stop miedzi, cynku i aluminium (mosiądz), a JIS C4430 to mosiądz miedziano-cynkowo-cynowy.
W niniejszym artykule omówiono normy regulujące oznaczanie i klasyfikację stopów miedzi. Pozostałe przewodniki z serii poświęconej miedzi wyjaśniają, co dokładnie określają te normy. Artykuł „Specyfikacje miedzi” szczegółowo wyjaśnia regionalne systemy oznaczeń, natomiast artykuł „Gatunki miedzi” dzieli ten metal na sześć rodzin stopów. Artykuł „Właściwości miedzi” omawia przewodność, odporność na korozję i wytrzymałość, które odróżniają poszczególne stopy od siebie. Razem łączą one ramy normatywne z oznaczeniami, gatunkami i właściwościami, które są ich podstawą.
Normy dotyczące miedzi precyzyjnie określają rodzaj, postać i stan stopu, a także stanowią wspólny język dla producentów, handlowców i użytkowników. Na coraz bardziej zglobalizowanym rynku umożliwiają one również porównywanie i wzajemne odniesienia między stopami klasyfikowanymi w ramach różnych systemów.
Pięciocyfrowe kody UNS stanowią bezpośrednie rozszerzenie starszych trzycyfrowych numerów CDA, których zarządzaniem zajmuje się Stowarzyszenie Rozwoju Miedzi (Copper Development Association). Każdy numer UNS to po prostu numer CDA z dodanymi dwiema cyframi, co ma na celu uwzględnienie nowych składów. Na przykład stop CDA nr 360 stał się numerem UNS C36000.
Zgodnie z klasyfikacją UNS numery od C10000 do C79999 oznaczają stopy kute, natomiast numery od C80000 do C99999 – stopy odlewane. Obie kategorie są dalej podzielone na sześć głównych rodzin stopów.
Sześć głównych grup to miedź, miedź wysoko stopowa, mosiądz, brąz, stopy miedzi i niklu oraz srebro niklowe. Stopy spoza tych grup klasyfikuje się jako „inne stopy miedzi i cynku” (kuwane) lub „stopy specjalne” (odlewane).
Normy JIS dotyczące miedzi opierają się przede wszystkim na normach ISO. Każde oznaczenie składa się z przedrostka JIS, litery C oznaczającej miedź i stopy miedzi oraz czterocyfrowego numeru odzwierciedlającego składniki stopu, np. JIS C1020 oznacza miedź o czystości 99,9%.