Istnieje kilka systemów norm dotyczących aluminium, służących do identyfikacji i oznaczania stopów aluminium oraz określania ich właściwości. Znajomość tych norm jest niezbędna do wyboru, porównywania i zestawiania stopów w różnych regionach i branżach.
Podobnie jak w przypadku innych metali, do najważniejszych norm dotyczących aluminium należą europejskie normy EN (Euronorm), amerykańskie normy SAE i ASTM, japońskie normy JIS oraz międzynarodowe normy ISO. Kraje BRIC również stosują własne normy: chińskie GB i YB, indyjskie IS, brazylijskie NBR oraz rosyjskie GOST.
Normy aluminiowe Euronorm wykorzystują cztery cyfry do identyfikacji stopów kowanych oraz pięć cyfr do identyfikacji stopów odlewanych. Są one zasadniczo zgodne z normami aluminiowymi ISO oraz amerykańską numeryczną metodą identyfikacji, w której czterocyfrowy numer stanowi unikalne oznaczenie stopu. Podejście to jest zgodne z Międzynarodowym Systemem Oznaczania wydanym przez Stowarzyszenie Aluminium (The Aluminum Association) w USA. System Stowarzyszenia Aluminium (AA) dotyczy wyłącznie aluminium i stanowi podstawę norm oraz oznaczeń aluminium na całym świecie. Na przykład granice składu chemicznego określone w normach aluminiowych Euronorm są identyczne z tymi zarejestrowanymi w Stowarzyszeniu Aluminium dla odpowiadających im stopów.
Tabela 1. Porównanie światowych norm dotyczących aluminium
Standard
Region / Organizacja
Główny cel
Typowy prefiks / format
Przykład
AA
Stowarzyszenie Producentów Aluminium (USA)
Oznaczenie stopu aluminium
4-cyfrowe oznaczenie
6061
ASTM
ASTM International
Specyfikacje materiałowe i badania
ASTM B221
SAE
SAE International
Specyfikacje dla przemysłu lotniczego i motoryzacyjnego
SAE AMS
AMS 4027
EN
Europa (CEN)
Europejskie oznaczenia stopów i specyfikacje
EN AW-6061
ISO
Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna
Normy międzynarodowe
ISO 209
JIS
Japonia
Japońskie normy przemysłowe
JIS H4040
GB
Chiny
Chińskie normy krajowe
GB/T
GB/T 3190
YB
Normy przemysłu metalurgicznego
YB/T
IS
Indie
Indyjskie Biuro Normalizacyjne
IS 737
GOST
Rosja
Normy krajowe
GOST 4784
NBR
Brazylia
Normy brazylijskie
ABNT NBR
NBR 6834
Przedrostek służy do wskazania normy, której dotyczy oznaczenie — „AA” oznacza Stowarzyszenie Producentów Aluminium (Aluminum Association), a „EN AW” — europejskie normy dotyczące aluminium. W systemie europejskim przedrostki mają określone znaczenia: „AB” oznacza wlewki przeznaczone do przetopu, „AC” – wyroby odlewane, „AM” – stopy macierzyste do odlewania, a „AW” – wyroby kute, jak w przypadku EN AW-1050. Sufiks „A” wskazuje na krajową odmianę stopu, jak w przypadku EN AW-6005A.
W oznaczeniach stopów aluminium serii AA stosuje się cztery cyfry. Pierwsza cyfra określa główny składnik (lub składniki) stopu. Druga i trzecia cyfra określają konkretne oznaczenie stopu; liczba ta nie ma żadnego znaczenia sama w sobie, ale jest unikalna dla każdego stopu. Czwarta cyfra wskazuje, czy produkt jest odlewem (0), czy wlewkiem (1 lub 2).
Innym powszechnie stosowanym systemem klasyfikacji jest Ujednolicony System Numeracji (UNS), którego zaletą jest to, że obejmuje on wszystkie układy stopów metali. W przypadku stopów aluminium system UNS stanowi zasadniczo adaptację systemu oznaczeń Stowarzyszenia Producentów Aluminium (Aluminum Association) do formatu UNS.
Numer UNS tworzy się poprzez pobranie trzech cyfr znajdujących się po lewej stronie przecinka w systemie Stowarzyszenia Producentów Aluminium oraz dodanie przedrostka „A9” (oznaczającego stopy aluminium), po którym następuje cyfra odzwierciedlająca przedrostek literowy w oznaczeniu stopu. W przypadku stopów bez przedrostka literowego kolejną cyfrą po A9 jest 0; w przypadku stopów z przedrostkiem A kolejną cyfrą jest 1; w przypadku przedrostka B – 2 i tak dalej. Na przykład w systemie UNS liczba 356,0 staje się A90356, A356,0 staje się A91356, a C356,0 staje się A93356.
W niniejszym artykule omówiono światowe normy regulujące oznaczanie stopów aluminium. Pozostałe przewodniki z serii „Aluminium” poświęcone są definicjom zawartym w tych normach. W przewodniku „Specyfikacje aluminium” szczegółowo wyjaśniono czterocyfrowe oznaczenia oraz system stanów utwardzenia, natomiast w przewodniku „Gatunki aluminium” pokazano, w jaki sposób stopy są podzielone na serie według głównego pierwiastka stopującego. Artykuł „Właściwości aluminium” omawia właściwości mechaniczne, fizyczne i użytkowe, które odróżniają poszczególne stopy od siebie. Razem łączą one ramy normatywne z oznaczeniami, gatunkami i właściwościami, które te normy określają.
Do najważniejszych norm dotyczących aluminium należą europejskie normy EN (Euronorm), amerykańskie normy SAE i ASTM, japońskie normy JIS oraz międzynarodowe normy ISO, a także normy krajów BRIC: chińskie GB i YB, indyjskie IS, brazylijskie NBR oraz rosyjskie GOST.
Jest to system przeznaczony specjalnie dla aluminium, w którym do identyfikacji stopów wykorzystuje się cztery cyfry. Pierwsza cyfra wskazuje główny pierwiastek stopowy, druga i trzecia cyfra określają unikalne oznaczenie stopu, a czwarta cyfra wskazuje, czy produkt jest odlewem, czy wlewkiem. System ten stanowi globalną podstawę dla norm i oznaczeń dotyczących aluminium.
Normy Euronorm wykorzystują cztery cyfry dla stopów obrabianych i pięć cyfr dla stopów odlewanych, wraz z przedrostkami, takimi jak EN AW dla wyrobów obrabianych i EN AC dla wyrobów odlewanych. Przyrostek „A” oznacza krajową odmianę stopu.
UNS to system klasyfikacji obejmujący wszystkie stopy metali. W przypadku aluminium system ten dostosowuje oznaczenia Stowarzyszenia Producentów Aluminium (Aluminum Association) poprzez dodanie przedrostka „A9” oraz cyfry odzwierciedlającej ewentualny przedrostek literowy. Na przykład oznaczenie 356.0 przyjmuje postać A90356, a A356.0 – A91356.
Tak. Limity składu chemicznego określone w normach Euronorm dotyczących aluminium są identyczne z limitami zarejestrowanymi w Stowarzyszeniu Producentów Aluminium (Aluminum Association) dla odpowiednich stopów.