Demirli ve demirsiz metallerin ve bunların alaşımlarının sayısının çokluğu, metal şartnamelerini tek ve tek tip bir şekilde düzenlemeyi zorlaştırmaktadır. Uygulamada, metal şartnameleri genellikle standartlarla belirlenir ve bu standartların her biri, metal ürünleri, teslimat koşullarını ve malzeme özelliklerini kendine özgü bir şekilde tanımlayabilir.
Dünyanın dört bir yanından gelen malzemeler genellikle kimyasal bileşimlerine veya mekanik özelliklerine göre, bazen de yassı ürünler, çubuklar veya borular gibi teslimat şekillerine göre gruplandırılır. Çoğu metal spesifikasyonunun, tek bir satırlık metne indirgenemeyecek kadar karmaşık belgeler olduğunu unutmamak önemlidir. Aşağıdaki bölümlerde, günümüzde kullanılan başlıca standart sistemleri özetlenmiştir.
Tablo 1. Bir Metal Teknik Şartnamesinde Yer Alan Tipik Bilgiler
Özellik Öğesi
Amaç
Örnek
Malzeme tanımı
Malzemeyi veya alaşımı tanımlar
ASTM A240, EN 10088
Kimyasal bileşim
İzin verilen alaşım elementlerini ve bileşim sınırlarını tanımlar
Krom, nikel, karbon içeriği
Mekanik özellikler
Asgari performans gereksinimlerini belirtir
Çekme mukavemeti, akma mukavemeti, sertlik
Ürün formu
Tedarik edilen ürünü tanımlar
Levha, sac, çubuk, boru, tel
Teslimat koşulu
Gerekli tedarik koşulunu tanımlar
Tavlanmış, normalleştirilmiş, su verilmiş ve temperlenmiş, soğuk işlenmiş
İşleme gereklilikleri
Uygulanabilir olduğu durumlarda imalat veya ısıl işlem gereksinimlerini belirtir
Isıl işlem, dövme, haddeleme, kaynak gereklilikleri vb.
Muayene ve test
Doğrulama ve kabul yöntemlerini tanımlar
Çekme testi, kimyasal analiz, sertlik testi
Amerika Birleşik Devletleri’nde en yaygın olarak kullanılan metal standartları, ASTM tarafından yayınlanan standartlardır. Bu standartlar, metal ürünlerinin üreticileri, imalatçıları ve kullanıcıları arasında varılan bir mutabakatı yansıtmaktadır.
Birçok ASTM standardı, Amerikan Makine Mühendisleri Derneği (ASME) tarafından çok az değişiklikle veya hiç değişiklik yapılmaksızın benimsenmiştir. ASME, ASTM tanımlamasına "S" ön ekini ekler; dolayısıyla, örneğin ASME SA 249 ve ASTM A 249 aynı şartnamedir. Benzer şekilde, SAE de çubukların, tellerin ve diğer ürünlerin özelliklerini tanımlamak için genellikle ASTM şartnamelerine dayanır.
Euronorm (kısaltması EN), Avrupa ülkeleri arasında ortak olarak kullanılan uyumlu bir standardizasyon sistemidir. EN, Avrupa genelinde kabul görmüş ve etkin bir şekilde kullanılsa da, eski ulusal sistemlere dayanan metal spesifikasyonları hâlâ birçok belgede yer almaktadır. Bu "eski" sistemler arasında Alman DIN, İngiliz BS, Fransız AFNOR ve İtalyan UNI yer almaktadır ve bunların tümü uygulamada hâlâ geçerliliğini korumaktadır.
Japon JIS standartları, Tokyo’daki Japon Endüstri Standartları Komitesi (JISC) tarafından geliştirilmektedir. Bu, Asya ve Pasifik bölgesindeki diğer ulusal metal standart sistemlerinin – Kore, Çin ve Tayvan sistemleri de dahil olmak üzere – sık sık temelini oluşturan, iyi yapılandırılmış bir sistemdir.
Yaygın olarak kullanılan diğer metal standartları arasında Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayınlanan standartların yanı sıra Rus GOST standardı da yer almaktadır. GOST, uygulamada Bağımsız Devletler Topluluğu genelinde fiili standart olarak kabul edilmektedir.
Bir teknik şartname, hikayenin yalnızca bir kısmını anlatır; zira bu belge, malzemenin kimyasal yapısından performansının ölçülme ve denetlenme biçimine kadar her şeyi kapsar. “Metal” serimizin geri kalan kısmı ise bu daha geniş bağlamı ele almaktadır. “Metal Bileşimi” başlığı, teknik şartnamelerin sınırlar koyduğu kimyasal yapıyı açıklarken, “Metal Özellikleri” başlığı ise bu belgelerin garanti altına almayı amaçladığı mekanik ve fiziksel davranışları inceler. "Metal Sınıfları" bölümü, elde edilen malzemelerin nasıl ailelere ayrıldığını gösterirken, "Metal Standartları" bölümü bir adım geriye giderek teknik şartnamelerin işlediği daha geniş çerçeveleri açıklamaktadır; bu, net bir şekilde ayırt edilmesi gereken yararlı bir ayrımdır. Belirtilen bir malzemeyi başka bir yerdeki muadiliyle eşleştirmeniz gerektiğinde, "Metal Eşdeğerleri ve Çapraz Referanslama" bölümü bu karşılaştırmanın nasıl yapıldığını adım adım anlatır.
Metal spesifikasyonları, metallerin ve alaşımlarının ürünlerini, teslimat koşullarını ve özelliklerini tanımlar. Bu spesifikasyonlar, malzemelerin kimyasal bileşimi, mekanik özellikleri veya teslimat şekline göre gruplandırılması için tutarlı bir temel sağlar ve üreticiler, imalatçılar ve kullanıcılar tarafından ortaklaşa kullanılan bir referans işlevi görür.
Birçok ASME standardı, çok az değişiklikle veya hiç değişiklik yapılmadan benimsenen ASTM standartlarıdır. ASME, ASTM koduna sadece “S” ön ekini ekler; dolayısıyla ASME SA 249 ve ASTM A 249 aynı standardı ifade eder.
Hayır. Euronorm (EN), uyumlaştırılmış Avrupa sistemi olmasına ve Avrupa genelinde kullanılmasına rağmen, Alman DIN, İngiliz BS, Fransız AFNOR ve İtalyan UNI gibi eski ulusal standartlar hâlâ birçok mevcut belgede yer almakta ve geçerliliğini korumaktadır.
Japon Endüstri Standartları Komitesi tarafından geliştirilen JIS sistemi, oldukça ayrıntılı bir yapıya sahiptir ve Kore, Çin ve Tayvan standartları da dahil olmak üzere Asya ve Pasifik bölgesindeki diğer ulusal sistemler için sıklıkla temel olarak kullanılmıştır.
En yaygın olarak kullanılan uluslararası standartlar, Uluslararası Standartlar Örgütü (ISO) tarafından yayınlanan standartlardır. Rus GOST sistemi de önemlidir ve Bağımsız Devletler Topluluğu genelinde fiili standart olarak işlev görmektedir.